JURISPRUDENTIE

Op deze pagina vindt u korte samenvattingen van (recente) jurisprudentie op het gebied van welstandszorg.

Nadat de meest recente uitspraken tenminste een maand op deze pagina hebben gestaan, worden ze ondergebracht in de subgroepen, die u kunt vinden in de linker menubalk. De integrale uitspraak vindt u door in de onderstreepte kop van elke uitspraak op de hyperlink te klikken. Heeft u interessante jurisprudentie toe te voegen aan deze lijst, neem dan contact op met de Federatie Welstand.

Noordenveld, welstand betrekken bij ruimtelijke onderbouwing
Rechtbank Noord-Nederland, 26-2-2013 - LJN: BZ2407
In de welstandsnota staat dat voor de betreffende bouwlocatie de woningen bestaan uit "één bouwlaag met een duidelijke, langgerekte kap". De gemeente wil via een vergunning voor afwijking van het bestemmingsplan op de betreffende locatie een gebouw met twee verdiepingen plus kap toestaan.
De rechtbank bepaalt dat in een dergelijke situatie de welstandscriteria buiten toepassing moeten blijven, maar dat in de ruimtelijke onderbouwing uitdrukkelijk aandacht moet worden besteed aan de belangen die met de betreffende welstandscriteria beschermd worden. In deze zaak is in de ruimtelijke onderbouwing inderdaad uitvoerig op welstandsaspecten ingegaan, waarbij onder andere wordt bepaald dat het nieuwe gebouw een duidelijke en langgerekte kap moet krijgen.

Alphen-Chaam, experiment welstandsvrije gemeente geschrapt
Rechtbank Breda, LJN: BZ1619, publicatie 20-2-2013
De gemeente Alphen-Chaam heeft een omgevingsvergunning voor een antenne-installatie niet getotetst aan de welstandsnota. Logisch, want de gemeenteraad heeft besloten om de hele gemeente voor een proefperiode van twee jaar welstandsvrij te verklaren.
De Rechtbank stelt vast dat de Woningwet eist dat iedere gemeente een welstandsnota vaststelt, en dat de criteria in die nota gebruikt moeten worden voor de welstandsbeoordeling. Alphen-Chaam heeft een dergelijke welstandsnota met criteria, en die nota is niet ingetrokken, evenmin als de criteria.
Dat betekent dat het raadsbesluit, om voor een periode van twee jaar de toets aan redelijke eisen van welstand achterwege te laten, onbevoegd genomen is. Dat raadsbesluit is daarom onverbindend, hetgeen impliceert dat alle vergunningaanvragen voor bouwwerken vooralsnog getoetst moeten worden aan redelijke eisen van welstand. Voor een wijziging van de welstandsnota is de Awb-procedure, inclusief inspraak en ter inzagelegging met een raadsbesluit tot slot, vereist.

Utrecht, welstandscommissie móet zich over materiaal uitspreken, zelfs als daar geen criteria voor zijn geformuleerd
Rechtbank Utrecht, publicatie 8-2-2013 - LJN BZ1122
Aan de orde is een verbouwing/uitbreiding van de achterkant en toevoeging van een bouwlaag van een woonhuis, waarbij de nieuwe achtergevel is uitgevoerd in witte trespa-gevelplaten. Eigenaren van belendende panden en het pand achter dit huis maken bezwaar tegen de verleende vergunning, onder andere op welstandsgronden.De welstandsnota van Utrecht kent drie welstandsniveaus: A ('Open'), B ('respect') en C ('behoud'). Bij de niveuas B en C is vermeld dat het materiaalgebruik als criterium beoordeeld moet worden bij de afstemmng van het ontwerp aan zijn omgeving. Bij niveau A ontbreekt dit criterium. De welstandscommissie is gebonden is aan de criteria uit de welstandsnota en mag op grond van de wet geen welstandsadviezen afgeven die gebaseerd zijn op overwegingen die niet aan de nota zijn ontleend. Dus schrijft de commissie dat er geen criterium aan een positief welstandsadvies in de weg staan en adviseert "node positief". Wel zegt de commissie dat, los van dit formele welstandsadvies, de eigenaar wordt aangeraden minder armoedige materialen te gebruiken en een andere kleur te kiezen die het binnengebied beter beleefbaar maken.
De rechtbank verwerpt het standpunt van de welstandscommissie. "Niet valt in te zien hoe een betekenisvolle invulling gegeven kan worden aan de (welstandstoetsing op niveau A) wanneer materiaalkeuze daarvan hoegenaamd is uitgesloten". Het gaat immers om een wettelijke bepaling die beoogt de esthetische kwaliteiten van het uiterlijk van een bouwwerk te reguleren. Ook in de inleiding van de welstandsnota is nog eens uitdrukkelijk opgeschreven dat het welstandsbeleid bedoeld is om te beoordelen of een bouwwerk in zijn omgeving past, of er sprake is van een goede vormgeving, en "of het materiaal- en kleurgebruik evenwichtig is". De rechtbank kan zich voorstellen dat in niveau A het materiaalgebruik minder zwaarwegend beoordeeld wordt als in de niveaus B en C, maar meent dat niet kan worden volgehouden dat de materiaalkeuze bij de welstandsbeoordeling helemaal buiten beschouwing moet worden gelaten.
Het welstandsadvies is daarom gebaseerd op een onjuiste interpretatie van de welstandsnota, en daarom had b&w bij de vergunningverlening niet op het advies mogen af gaan. Beschikking vernietigd.
Op een ander bezwaar geeft de rechter de bezwaarmakers ook gelijk: een wijziging aan de voorgevel is via een revisietekening aangevraagd. De ambtelijk secretaris van de welstandscommissie die wijziging geaccordeerd, maar daarvan bestaat geen verslag en dit akkoord is niet door de welstandscommissie bekrachtigd.

Biltse Duinen gemeentelijk monument
Raad van State, 9-1-2013 – LJN BY7985
De gemeente De Bilt heeft in 2009, op grond van de locale erfgoedverordening, het landschap De Biltse Duinen aangewezen als gemeentelijk landschapsmonument. Het effect van de aanwijzing is dat elke verandering in het landschap – bouwen incluis – gebonden is aan een vergunningstelsel. Ook de herinrichting van de in het terrein liggende camping kan niet meer zonder vergunning en dat geldt zelfs voor het omheinen van particuliere percelen.
In eerste instantie kregen bezwaarmakers (waaronder de Camping) gelijk van de rechtbank. Daar werd de redenering gevolgd dat de gemeente het landschap beschermd via een oneigenlijke weg: de ‘koninklijke’ weg voor het beschermen van een landschap is aanwijzing van een beschermd landschapsgezicht via de Natuurbeschermingswet. Daarin heeft de provincie als bevoegd gezag de hoofdrol.
De Afdeling Bestuursrecht van de Raad van State meent echter dat de NBwet niet beoogt om de cultuurhistorie ‘uitputtend’ te beschermen, en in dit geval achtte de gemeente het opportuun om tot een veel ingrijpender bescherming over te gaan. In een zeer uitvoerige uitspraak verwijst de Raad van State alle bezwaren tegen de gemeentelijke aanwijzing als beschermd monument van de hand. Voortaan zal iedere wijziging worden voorgelegd aan de gemeentelijke monumentencommissie, voordat vergunning kan worden verleend.

Groningen, reclamebeleid
Raad van State, 5-12-2012
In Groningen is het op grond van APV verboden om zonder vergunning reclame aan te brengen op of aan onroerende zaken. Bij een vergunningaanvraag wordt getoetst door de welstandscommissie aan de reclamecriteria uit de welstandsnota. Daarin staat dat reclame, die is geïntegreerd in plakzuilen, Mupi's en abri's is toegestaan, dat reclameborden elders geen pijlen mogen bevatten, mits het zicht op functionale informatie (ANWB-borden etc.) niet wordt gehinderd.
De welstandscommissie heeft geoordeeld dat het onderhavige verwijsbord op een lantarenpaal niet voldoet aan de welstandseisen. De Afdeling Bestuursrechtspraak volgt de welstandscommissie, hoewel tussen de regels door te lezen is dat de commissie wellicht explicieter naar de gehanteerde criteria had kunnen verwijzen.

Haarlem, bestemmingsplan beschermd gezicht. Welstandsnormen in het bestemmingsplan.
Raad van State, 24-10-2012
Het is in beginsel niet mogelijk om welstandscriteria op te nemen in het bestemmingsplan, gelet op art. 12 van de Woningwet. De uitzondering op deze regel is het bestemmingsplan voor een beschermd stads- of dorpsgezicht. In een dergelijk 'beschermdend bestemmingsplan' kunnen de gebruikelijke bestemmingsplanvoorwaarden gesteld worden (zoals goothoogte, schaal, rooilijnen) maar ook welstandsaspecten voor bijvoorbeeld ramen, dakkapellen, parcellering en verschijningsvorm. Dergelijke randvoorwaarden moeten dan we zo duidelijk geformuleerd worden, dat ze kunnen dienen als toetsingsnorm, en dat is in dit geval niet gebeurd.

Amersfoort, nylon net is wel een bouwwerk, geen exces
Raad van State, 12-9-2012
Een nylon net, gespannen over de achtertuin en met nagels aan de gevel bevestigd, is in de definitie die de Raad van State hanteert aan te merken als een bouwwerk, waarvoor een omgevingsvergunning verleend had moeten worden, aangezien het niet een vergunningvrij bouwwerk is.
De claim van de bezwaarmakende buurtbewoner dat hier sprake zou zijn van een welstandsexces is echter niet gehonoreerd, omdat de welstandscommissie meent dat het net, in relatie tot de architectuur van de woning, niet in ernstige mate in strijd is met welstandseisen.

Rhenen. Vergunningvrij bouwen in strijd met bestemmingsplan: welstandstoets vereist.
Rechtbank Utrecht, tussenvonnis 2-5-2012, publicatie 18-6-2012
Een bewoner in Rhenen wil op het achtererf bij zijn woning van 55 m2 een bijgebouw plaatsen van ruim 90 m2. Het bestemmingsplan staat in deze percelen slechts 50 m2 aan bijgebouwen toe. De bewoner vraagt en ontvangt een omgevingsvergunning voor de activiteit ‘strijdig planologisch gebruik’, omdat hij, als er eenmaal planologische goedkeuring is, het bouwwerk op grond van art. 3 van bijlage II BOR vergunningvrij kan bouwen. Omwonenden maken bezwaar.
De rechter vindt dit een ongeoorloofde manier van werken: het bouwen en het planologisch strijdig gebruik zijn één onlosmakelijke activiteit, die niet in tweeën kan worden geknipt. Omdat de gemeente kennelijk wil meewerken (de planologische vergunning is verleend), had dat beter kunnen gebeuren op grond van art. 4, bijlage II van het BOR: de afwijking van het bestemmingsplan (zogenoemde C-vergunning). Voor afwijkingsvergunningen heeft de gemeente beleidsregels vastgesteld en het plan valt daarbinnen. Bij toepassing van die beleidsregels moet echter een specifieke belangenafweging plaatsvinden, en bovendien moet een bouwplan dat via de C-vergunning loopt wel getoetst worden aan art. 2.10 Wabo en dus worden voorgelegd aan de welstandscommissie. De rechtbank wijst er op dat in de welstandsnota is bepaald dat bijgebouwen ondergeschikt moeten zijn aan de hoofdmassa: in de welstandsbeoordeling moet dat aspect expliciet betrokken worden, stelt de rechtbank. Aangezien deze ondergeschiktheid niet geregeld wordt in het bestemmingsplan (dat altijd voorrang heeft op de welstandseisen), kan en mag het dus een rol spelen in de welstandstoets.
Naar mijn oordeel is met deze uitspraak een gevreesd probleem weggenomen, namelijk dat álle bouwwerken op achtererven vergunningvrij en dus welstandsvrij kunnen worden gebouwd. Indien het plan niet past binnen het bestemmingsplan, dan is een simpele planologische goedkeuring dus niet genoeg om daarna welstandsvrij te kunnen bouwen. In een eerdere uitspraak (LJN: BP4832) was al vastgelegd dat de vergunning voor afwijking van het bestemmingsplan verleend wordt voor een specifiek bouwwerk – zodat het niet mogelijk is om met de planologische toestemming in de hand vervolgens vergunningvrij iets geheel anders te bouwen. Rhenen heeft overigens besloten in hoger beroep te gaan.
Zie ook de voorlopige voorziening in deze zaak dd 15-10-2012 (LJN: BY0978)

Beverwijk, dakkapel aan de straat. Gebrekkige welstandsadvisering
Raad van State 6-6-2012
Een dakkapel is in strijd met de toenmalig geldende sneltoetscriteria. Hij wordt vervolgens beoordeeld op de gebiedscriteria. De welstandscommissie oordeelt eerst negatief, maar geeft suggesties voor aanpassing van het plan. Nadat die verwerkt zijn volgt een positief advies.
Twee weken later echter komt de welstandscommissie met een (ongemotiveerd) negatief advies - opgemerkt wordt dat het nog gave straat beeld wordt aangetast, maar dat is geen criterium uit de welstandsnota - en drie weken later wordt dat nog eens herhaald. Zo liggen er dus vijf welstandsoordelen, waarvan er vier negatief zijn. Deze negatieve adviezen vinden echter geen grond in de welstandsnota, terwijl het positieve advies wel door de welstandscriteria wordt gesteund. Terecht heeft het college dus het positieve advies aan zijn besluit ten grondslag gelegd. De dakkapel wordt vergund.

Hoorn, bedrijventerrein. procedurefout bij Welstandsnota
Raad van State, 9-5-2012
In de welstandsnota van Hoorn is bepaald dat voor sommige ontwikkelingsgebieden, zoals het onderhavige, de welstandscriteria pas worden opgesteld wanneer de stedenbouwkundige kaders zijn ontwikkeld.
In dit geval gaat het om de nota 'Ruimtelijke kwaliteit van het Aalstweggebied', die criteria bevat voor de welstandsbeoordeling. Die nota heeft ter visie gelegen en is gebruikt bij het welstandsadvies dat op 11 maart 2009 is uitgebracht.
Op dat moment was deze aanvulling op de welstandsnota echter nog niet door de gemeenteraad vastgesteld, terwijl de Woningwet wel eist dat de welstandsnota en de wijzigingen/aanvullingen daarvan na inspraak door de gemeenteraad worden vastgesteld. Dat is pas gebeurd op 14 december 2010, toen de bezwaren tegen de onjuist vastgestelde welstandsnota al waren geuit.
De Raad van State meent echter dat dit formele bezwaar niet doorslaggevend is, ook al omdat de bezwaarmaker niet gemotiveerd heeft aangevoerd dat het welstandsadvies in strijd zou zijn met de criteria.
Het is dus niet zo erg als een gemeente het welstandsbeleid niet formeel conform de wet door de raad heeft laten vaststellen. Zo'n procedurefout kan achteraf hersteld worden, zondat dat het tot vernietiging van de vergunningsbeschikking hoeft te leiden.

Deurne, woning. Criteria niet heilig
Raad van State, uitspraak 18-4-2012
Bezwaarmakers betogen dat een bouwplan niet voldoet aan de welstandscriteria, die o.m. luiden dat de positie en oriëntatie van de oorspronkelijke bebouwing richtinggevend zijn. In dit bouwplan wordt een andere positie en oriëntatie gekozen.
De welstandscommissie heeft in een nader advies aangegeven dat de oorspronkelijke positie en oriëntatie niet in redelijkheid kan worden afgedwongen omdat de woning vanaf de openbare weg nauwelijks zichtbaar is en de invloed op de publieke ruimte dus zeer gering. De commissie zegt bovendien dat de individualiteit van de bouwmassa's - een een criterium ui de welstandsnota - door de gekozen oriëntatie wordt versterkt.

Dronrijp, zendmast. Geen grond om bouwvergunning te weigeren
Raad van State, 28-3-2012
Een zendamateur krijgt geen (lichte) bouwvergunning voor het plaatsen van een zendmast die in uitgeschoven toestand 12,5 meter hoog is. De mast is in strijd met het bestemmingsplan, maar dat plan maakt het mogelijk dat B&W vrijstelling geven voor de bouw van zulke zendmasten van ten hoogte 40 meter hoog.
De welstandscommissie heeft geen bezwaar tegen het (aangepaste) ontwerp van de zendmast, maar de gemeente en omwonenden menen dat de mast afbreuk zou doen aan het straatwand- en bebouwingsbeeld en de woonsituatie. Daarom is de vergunning geweigerd.
Het Europese Verdrag ter bescherming van de Rechten van de Mens geeft iedere burger het recht zijn mening te uiten en kennis te nemen van de meningen van anderen. Inperking van dat recht is mogelijk, indien de rechten van anderen door deze zendmast onevenredig geschaad zouden worden.
De afdeling van de Raad van State meent dat de rechten van anderen door deze mast niet onevenredig worden geschaad, gezien het positieve welstandsadvies en gezien het feit dat elders in een vergelijkbare wijk wel ontheffing voor een zendmast is gegeven. Terecht heeft de rechtbank dus de beschikking van B&W vernietigd en alsnog een lichte bouwvergunning verleend.
De afdeling is ook niet overtuigd door de twee tegenadviezen die door de gemeente en door de omwonenden zijn uitgebracht, waarbij de afdeling opmerkelijk genoeg stelt dat 'niet blijkt dat de opstellers van deze adviezen over dezelfde ter zake relevante deskundigheid beschikken als de leden van de welstandscommissie'. In eerdere uitspraken laat de Raad van State immers de deskundigheid minder zwaar wegen dan de vraag of de commissie wel de juiste welstandscriteria heeft toegepast.

Winterswijk, Zendmast. Context betrekken bij welstandsadvies.
Rechtbank Zutphen, 7-3-2012
De Welstandscommissie heeft de plaatsing van een UMTS-zendmast beoordeeld aan de hand van de Algemene Welstandscriteria uit de welstandsnota, en geconcludeerd dat de mast - mits hek en kastjes geschilderd worden in gedekte kleuren - voldoet aan redelijke eisen van welstand. Daarbij is in aanmerking genomen dat de mast tegen de bosrand wordt geplaatst.
De Rechtbank meent dat in dit welstandsadvies onvoldoende is ingegaan op het bouwwerk 'in zijn omgeving', zoals de wet voorschrijft. De mast staat op 50 meter van een boerderij, maar daarover is in het advies niets te lezen. De rechtbank draagt de gemeente op het welstandsadvies op deze punten nader te motiveren.

Loenen, welstandsleges
Gerechtshof Arnhem, publicatie 9-1-2012
In de tarieventabel bij de legesverordening van de gemeente Loenen staat dat het bedrag dat de gemeente in rekening brengt voor de behandeling en beoordeling van een vergunning voor het bouwen, verhoogd wordt met de kosten die de organisatie Welstand en Monumenten Midden Nederland in rekening brengt voor het uitbrengen van een welstandsadvies.
Het gerechtshof meent dat op die manier niet wordt voldaan aan de eis dat uit de verordening en tarieventabel blijkt, hoe hoog de leges zullen zijn. Dat de welstandstarieven periodiek door Loenen gepubliceerd worden, maakt daarvoor niet uit. Ten eerste worden die tarieven niet door de gemeenteraad vastgesteld, en ten tweede, en dat is cruciaal, staan ze niet expliciet en in bedragen vermeld op de tarieventabel. Om deze reden is de legesverordening van de gemeente Stichtse Vecht (v/h gemeente Loenen) onverbindend.

Zwartewaterland, schuur in voortuin. Afwijken van bestemmingsplan.
Rechtbank Zwolle-Lelystad, uitsprtaak 21-9-2011, publicatie 26-9-2011
Een aanvraag om een omgevingsvergunning voor een bouwwerk dat niet past in het bestemmingsplan, moet uiteraard tevens beschouwd worden als een aanvraag om een vergunning voor afwijken van het bestemmingsplan.
Volgens de rechtbank in Zwolle is echter sinds de Wabo de ruimte voor een gemeente veel kleiner geworden om zo'n aanvraag af te wijzen. Vroeger gold dat een gemeente een wijziging van het bestemmingsplan van de hand kon wijzen, als die wijziging niet wenselijk was. Nu kan een afwijking slechts geweigerd worden, als het bouwplan 'niet mogelijk' is. (zie overweging 4.3 in de uitspraak)
De consequentie is natuurlijk dat het bestemmingsplan inmiddels nog verder is uitgehold.

Den Haag, dakopbouw, onafhankelijkheid welstandscommissie
Rechtbank 's-Gravenhage, uitspraak 7-9-2011, publicatie 21-9-2011
De welstandscommissie van Den Haag heeft een rol gespeeld bij de tot stand koming van het gemeentelijke beleid met betrekking tot dakopbouwen. De kadernota hierover is met inbreng van de commissie vastgesteld.
In een specifiek geval heeft de welstandscommissie positief over een dakopbouw geadviseerd, aangezien het bouwplan in overeenstemming is met de criteria uit de kadernota. Volgens bezwaarmakende buren was de welstandscommissie niet meer onafhankelijk, aangezien ze medeverantwoordelijk is voor het beleid. De rechtbank oordeelt anders: het is juist zorgvuldig van de gemeente dat ze bij het formuleren van beleid ook de experts raadpleegt, die bij het toepassen ervan een rol moeten spelen.

Malden, witte in plaats van groene loods: exces?
Raad van State, 24-8-2011
In het buitengebied verschijnt een grote witte loods, kennelijk in strijd met de vergunning waarin een groene kleur voorzien is. Omwonenden klagen en wensen dat de loods groen geschilderd wordt, en dat de gemeente handhavend optreedt. De welstandscommissie van het Gelders Genootschap bevestigt dat de witte kleur in strijd is met de welstandseisen.
De gemeente zegt dat niet handhavend opgetreden wordt, omdat voor het schilderen van de loods geen vergunning op grond van de bouwregelsgeving nodig is, en een groene loods dus straffeloos in wit overgeschilderd zou kunnen worden. Bovendien bestrijdt de gemeente het welstandsoordeel en zegt dat er geen sprake is van een exces. Volgens de gemeente staan er in de omgeving meer gebouwen die geheel of gedeeltelijk wit zijn.
De gemeente concludeert daaruit dat handhavend optreden een onevenredige maatregel zou zijn die de belangen van de eigenaar zwaarder zou treffen dan het welstandsbelang. De Raad van State billijkt die motivering van de gemeente en verklaart het beroep ongegrond.

Breda, bijbehorend bouwwerk, nu vergunningvrij
Raad van State, 13-7-2011
Omwonenden hebben met succes bezwaar gemaakt tegen de lichte bouwvergunning die Breda in 2009 heeft verleend voor een schuur in de achtertuin van hun buurman. In hoger beroep blijkt echter dat de schuur volgens de nieuwe regels (met het verdwijnen van de bufferzone van 1 meter aan de achtergrens) vergunningvrij geworden is. Daardoor is de zaak nu niet meer ontvankelijk.

Heerhugowaard, zendmast, excessenregeling
Rechtbank Alkmaar. Uitspraak 26-2-2009, publicatie 14-4-2011
De gemeente Heerhogowaard gelast een bewoner om een antenne-vakwerkmast van zijn dak te halen, omdat deze ‘ in ernstige mate in strijd is’ met redelijke eisen van welstand. Het gaat volgens de gemeente dus om een welstandsexces. De rechtbank bepaalt, onder verwijzing naar de parlementaire geschiedenis, dat de excessenregeling nooit gebruikt kan worden om de bouw van een bepaald bouwwerk onmogelijk te maken, ook niet als het om een vergunningvrij bouwwerk gaat. De excessenregeling kan zich keren tegen de vormgeving, de kleur en/of het materiaalgebruik, maar niet tegen het bouwwerk zelf.

Naarden, steigerdoekreclame op bedrijventerrein
Rechtbank Amsterdam, uitspraak 29-3-2011, publicatie 6-6-2011
De reclame is volgens de welstandscommissie in strijd met de sneltoetscriteria voor reclameuitingen aan de gevel op bedrijventerreinen van de gemeente Naarden.
De rechtbank onderzoekt in een uitputtende en zorgvuldige uitspraak hoe de welstandscommissie tot dat oordeel is gekomen, of er in de omgeving precedenten zijn die tot legalisering zouden moeten leiden, en concludeert tenslotte dat het advies zorgvuldig tot stand is gekomen en de bouwvergunning op grond daarvan geweigerd kon worden.
De rechtbank herhaalt nogmaals dat de aluminium buizenconstructie en de reclameuiting samen het bouwwerk vormen; de welstandscommissie maakt geen bezwaar tegen kleur en vormgeving van de reclameuiting zelf (hoewel het wel een rol speelt), want binnen het frame kan het doek gewisseld worden, maar tegen de totale reclame-constructie.

Den Haag, steiger,  vergunning van rechtswege herroepen wegens strijd met welstand
Raad van State 1-6-2011
De gemeente Den Haag heeft, na bezwaar van omwonenden, een vergunning die van rechtswege verleend is, herroepen omdat de gerealiseerde verhoogde steiger in strijd is met redelijke eisen van welstand. Het negatieve welstandsadvies was al afgegeven, voordat de vergunning van rechtswege van kracht werd.
De welstandscommissie baseert het negatieve advies op de 'algemene welstandscriteria', en heeft het oordeel nader gemotiveerd in reactie op een second opinion die is afgegeven door welstandscommissie Gelders Genootschap. De Raad van State kan zich vinden in deze handelswijze.
De vergunninghouder beroept zich ook nog op het gelijksheidsbeginsel: elders in de wijk zijn vergelijkbare steigers gebouwd met vergunning en met een positief welstandsadvies. De welstandscommissie heeft erkend dat ze in drie gevallen een fout heeft gemaakt, en dat het welstandsadvies in die gevallen ten onrechte positief was. De Raad van State zegt consequent dat het gelijkheidsbeginsel niet zo ver gaat dat fouten uit het verleden herhaald moeten worden, ook niet als het om een fout in de welstandsbeoordeling gaat.

Lansingerland, uitbouw aan woning; college contrair
Raad van State, 1-6-2011.
De welstandscommissie heeft negatief geadviseerd over de plaatsing van een uitbouw aan de voorzijde van een woning, omdat het plan niet voldoet aan de sneltoetscriteria voor dergelijke uitbouwen en er geen aanleiding bestaat om van die criteria af te wijken - zoals in bijzondere gevallen zou kunnen.
Het college heeft desondanks een vergunning afgegeven, omdat, volgens het college, wel degelijk sprake is van een bijzondere omstandigheid, omdat de betreffende voorgevel onttrokken wordt aan het zicht, omdat er een grote voortuin aanwezig is, waarin een berging staat.
De Raad van State meent dat het college had moeten nagaan of de welstandscommissie zich van die bijzondere situatie bewust is geweest. Het blijkt niet uit het advies, en daarom is het welstandsadvies niet deugdelijk gemotiveerd, zodat het voor de hand had gelegen dat het college de welstandscommissie om een beter onderbouwd advies had gevraagd, in plaats van zelf te beslissen. De bouwvergunning wordt daarom vernietigd.

De Bilt, aanwijzing beschermd landschapsgezicht
Rechtbank Utrecht, uitspraak 27-5-2011, publicatie 31-5-2011
De gemeente heeft op grond van de gemeentelijke Monumentenverordening het gebied van de Biltse Duinen aangewezen als gemeentelijk beschermd landschapsmonument. Daartoe is voorafgaand speciaal de Erfgoedverordening aangepast, om zo'n aanwijzing mogelijk te maken.
De rechtbank heeft onderzocht of de gemeente bevoegd is om een beschermd landschapsgezicht aan te wijzen. Dat is het geval, zecht de Rechtbank, indien precies dezelfde vorm van bescherming niet al in andere (wettelijke) regels mogelijk wordt gemaakt. Dat laatste doet zich voor: een landschapsgezicht kan en moet op grond van de Natuurbeschermingswet worden beschermd.
Het grote verschil is dat bij een aanwijzing op grond van de NB-wet de provincie het bevoegd gezag voor aanwijzing is. De consequentie van deze uitspraak lijkt dus te zijn dat er (anders dan bij de aanwijzing van een beschermd stads- en dorpsgezicht) geen ruimte is om een gemeentelijk beschermd landschapsgezicht aan te wijzen, met voorbijgaan van de provinciale wettelijke taken.

Oud-Loosdrecht, woningen en appartementen
Raad van State, 27-4-2011
Bezwaarmaker betoogt dat de welstandscommissie Wijdemeren het bouwplan niet heeft getoetst aan de toepasselijke welstandscriteria. De Raad van State zegt, dat het niet nodig is dat de commissie in het welstandsadvies alle criteria opsomt. Uit het advies blijkt dat de commissie ingaat op ligging, massa en detaillering. Het advies heeft niet zodanige gebreken dat het college er geen besluit op mocht baseren.

Bergen op Zoom, Algemene Criteria voor bibliotheek in centrum
Raad van State, 20-4-2011
De Welstandscommissie heeft zijn beoordeling van de gevel van de nieuwe bibliotheek niet gebaseerd op gebiedsgerichte of objecte criteria, maar op de algemene welstandscriteria. Die mogen worden gebruikt, wanneer de objectgerichte en gebiedsgerichte criteria ontoereikend zijn om het plan te kunnen beoordelen.
De Vereniging Binnenstad Bergen op Zoom betwist dat de 'gewone' criteria ontoereikend zouden zijn, en beweert dat op grond van deze criteria het plan had moeten worden afgewezen.
Volgens de Raad van State zijn de gewone criteria bedoeld om het 'puienbeleid' voor winkelpuien in de binnenstad uit te voeren. Een bibliotheek is echter geen winkel, en komt zo weinig voor, dat het niet verwonderlijk is dat in de welstandsnota geen aparte criteria voor dit soort gebouwen te vinden zijn. Gebruik van de Algemene Criteria was dus terecht.

Willemstad, monumentencommissie
Raad van State, 13-4-2011
De kwestie betreft de plaatsing van een stalen trap op de vesting Willemstad. De Heemkundekring van Willemstad meent dat er sprake is van aantasting van het monument, zowel in fysieke zin als in de beleving: de onneembare vesting kan nu met een trappetje worden beklommen.
De Heemkundekring heeft bovendien bezwaar tegen de samenstelling van de monumentencommissie, die volgens de kring slechts een 'opgewaardeerde' welstandscommissie is, waar de leden van de Heemkundekring geen deel van uitmaken, anders dan elders in Brabant het geval zou zijn.
De Raad van State stelt vast dat de gemeente vergunning heeft gegeven na een advies van de monumentencommissie, die kort gezegd vaststelt dat de trap reversibel is en geen schade aan het monument aanbrengt, waardoor er geen bezwaar bestaat tegen de vergunning.
De Raad van State stelt ook vast dat 'enkele leden' van de monumentencommissie deskundig zijn op het gebied van de Monumentenzorg, zoals art. 15 van de Monumentenwet vereist. Dat de Heemkundekring niet in de commissie is vertegenwoordigd is geen grond voor een succesvol bezwaar.

Arnhem, Schuytgraaf. Algemene criteria zijn voldoende concreet.
Raad van State, 23-3-2011
Voor de Arnhemse wijk Schuytgraaf zijn nog geen gebiedsgerichte welstandscriteria opgesteld. Het bouwplan voor een dakkapel op het achterdakvlak, boven een reeds aanwezige dakkapel-achtig bouwwerk, is door de welstandscommissie getoetst aan de algemene criteria.
De Raad van State schrijft uitdrukkelijk dat deze algemene criteria concreet genoeg zijn om er een welstandsadvies op te baseren. Deze criteria, gelezen in samenhang met de welstandsnota van Arnhem die in alle overige gebieden, ongeacht het welstandsniveau, slechts één dakkapel per dakvlak toestaat, is voldoende om een negatief welstandsoordeel op te baseren.

Utrecht, dakkapel op aanbouw
Raad van State, 23-3-2011
Een dakkapel op de aanbouw van een woning is volgens de welstands- en monumentencommissie in strijd met de sneltoetscriteria, en is ook blijkens de algemene criteria uit de welstandsnota in strijd met redelijke eisen van welstand.
Belanghebbende komt daar op diverse gronden tegen in het geweer. Eén van de bezwaren is dat hij, ondanks een uitdrukkelijk verzoek daartoe, niet is uitgenodigd om aan de welstandscommissie een toelichting op het plan te geven.
De Raad van State meent dat de betrokkene zijn visie op de aspecten van het plan genoegzaam in de bezwaarfase naar vorten heeft gebracht, waarna een reactie is gegeven door de welstandscommissie; de RvS concludeert daaruit dat de welstandscommissie van alle relevante feiten op de hoogte was.
Het is niet te verwachten dat de welstandscommissie na een toelichting in de vergadering tot een ander oordeel zou zijn gekomen, zodat de betrokkene volgens de RvS niet benadeeld is.

Roosendaal, moskee
Rechtbank Breda, publicatie 23-3-2011
Het welstandsadvies voor de bouw van een moskee in Roosendaal was negatief. Er is desondanks een bouwvergunning afgegeven, waarbij als voorwaarde gesteld is, dat de vergunninghouder tegemoet moet komen aan de bezwaren van de welstandscommissie ten aanzien van kleur en materiaalgebruik.
De rechtbank stelt vast dat een dergelijke voorwaardelijke vergunningverlening niet is toegestaan. Het had in de rede gelegen dat de aanvrager in de gelegenheid was gesteld om zijn aanvraag te wijzigen of aan te vullen, zodat de welstandsbezwaren zouden zijn weggenomen.

Velp, appartementenvilla, procedure second opinion
Raad van State, 9-3-2011, LJN BP7128
Omwonenden hebben bezwaar gemaakt tegen de bouwvergunning voor een appartementenvilla. Zij hebben hun bezwaren onderbouwd met een second opinion, die is uitgebracht door Het Oversticht. De gemeente heeft de second opinion niet gevolgd, en het oordeel van de eigen welstandscommissie (Gelders Genootschap) overgenomen.
De Raad van State concludeert dat er kennelijk welstandsbezwaren mogelijk zijn, maar dat dat nog niet betekent dat het oordeel van het Gelders Genootschap ondeugdelijk is.
Zeer opmerkelijk is dat de Raad van State een procedurele opmerking maakt. Het Oversticht heeft advies uitgebracht zonder de indiener van de bouwaanvraag om een toelichting op het plan te vragen. Het Oversticht handelt daarmee niet in overeenstemming met het Protocol voor second opinions van de Federatie Welstand. Omdat Het Oversticht wel bij de Federatie Welstand is aangesloten, had het protocol gevolgd moeten worden, meent de Raad van State, in navolging van wat de rechtbank eerder al had opgemerkt.

Lengel (gem. Montferland), 36 woningen, second opinion was nodig
Raad van State, 2-3-2011
In eerdere uitspraken heeft de Raad van State sinds 2009 vastgesteld dat niet altijd een second opinion nodig is, wanneer het advies van de welstandscommissie in het kader van een bezwaren en beroepsprocedure wordt aangevochten. Wel heeft de Raad van State steeds gesteld, dat de welstandsnota ook criteria bevat, die zich naar hun aard lenen voor interpretatie door deskundigen.
In deze uitspraak is dat laatste aan de orde. De bewoners voeren (o.a.) aan dat de groep van 36 woningen een zodanige massale uitsraling hebben, dat zij in strijd zijn met het betreffende criterium uit de welstandsnota, dat juist massaliteit poogt te verhinderen. De Raad van State meent dat dit nu zo'n debat tussen deskundigen is, dat niet ondubbelzinnig door leken beslecht kan worden.

Oss, uitbreiding dakkapel, exces
Raad van State, 23-2-2011
Een dakkapel op een bijgebouw in de achtertuin in Oss wordt zodanis uitgebreid dat per saldo sprake is van een tweede bouwlaag, waarin de dakkapel eigenlijk niet meer te herkennen is. De dakkapel is in 2000 met bouwvergunning gerealiseerd, hoewel ook toen al welstandsbezwaren bestonden. Wegens een vergelijkbaar geval iets verderop is de welstandscommissie toen echter akkoord gegaan. Met deze uitbreiding ontstaat echter een nog ernstiger inbreuk op de welstandseisen. De welstandscommissie meent dat er sprake is van een exces, waarvoor geen vergunning kan worden verleend. De Raad van State bevestigt de conclusie dat geen bouwvergunning kan worden verleend.

Teteringen, vergunningvrij bouwwerk, afwijking bestemmingsplan
Voorzieningenrechter Breda, 16-2-2011
Betrokkene vraagt een omgevingsvergunning voor strijdig planologisch gebruik aan, omdat de garage die hij vergunningvrij wil bouwen, niet past binnen de maatvoering die het bestemmingsplan toelaat. Voor het plan is een (gebrekkige) bouw- en situatietekening overgelegd.
De voorzieningenrechter merkt op dat het betreffende bijbehorende bouwwerk vergunningvrij mag worden gerealiseerd, wanneer de omgevingsvergunning de juiste planologische ruimte heeft geschapen. Maar, hoewel het om een vergunningvrij bouwwerk gaat, is betrokkene toch niet vrij om binnen de grenzen van het vergunningvrije bouwen een ander bouwwerk te realiseren dan hij nu op de tekening heeft overgelegd. In de Ministeriële Regeling Omgevingsrecht (MOR) is immers bepaald dat een situatietekening vereist is bij een aanvraag voor afwijking van het bestemmingsplan. Wordt die aanvraag gehonoreerd, dan moet het (vergunningvrije) bouwwerk ook volgens die situatietekening worden gerealiseerd, en niet op een andere manier.

Rotterdam, woning in beschermd stadsgezicht Kralingen. Vergoeding kosten second opinion.
Raad van State, 9-2-2011
Rotterdam heeft ontheffing verleend van het bestemmingsplan, om de bouw van een woning in het beschermde stadsgezicht van Kralingen mogelijk te maken.
Bij de welstandsadvisering is van alles mis gegaan. Twee welstandsadviezen werden procedureel ondeugdelijk afgegeven. De rechtbank heeft de gemeente de gelegenheid gegeven om een derde welstandsadvies in te winnen dat wel volgens de regelen der kunst tot stand is gekomen. Het bezwaar daartegen wordt door de Raad van State onjuist beoordeeld: had de rechtbank anders beslist, dan was het resultaat trager, maar niet anders geweest, omdat de gemeente dan opnieuw een besluit over de bouwaanvraag had moeten nemen en daarbij opnieuw een welstandsadvies had moeten inwinnen.
Bezwaarde heeft het welstandsadvies ook inhoudelijk aangevochten, o.a. door de opinie van twee deskundigen te overleggen. Deze oordeelden dat het welstandsadvies in strijd is met het bestemmingsplan; de Raad van State zegt echter dat het welstandsadvies geen planologische uitspraken mag doen, maar de planologische omstandigheden als gegeven dient te beschouwen en slechts een welstandsadvies mag afgeven.
Bezwaarde vraagt ook nog vergoeding voor de kosten van de deskundigen-adviezen. De Raad van State merkt op dat een niet-juridisch advies in principe voor vergoeding in aanmerking kan komen, indien het advies kan bijdragen aan een voor de bezwaarde gunstige uitspraak van de rechter. Daarvan is in dit geval geen sprake.

Den Haag, dakterras op uitbouw
Raad van State, 2-2-2011
Volgens de bezwaarmaker zijn de dakterrassen aan de achtergevel van de bovenwoningen boven een serie winkels, in strijd met de gebiedsgerichte welstandscriteria uit de Haagse welstandsnota. De gemeente erkent dat, maar stelt dat die criteria bedoeld zijn voor dakterrassen op platte daken, die zichtbaar zijn vanaf het publieke domein. Dat is hier niet het geval: deze dakterrassen worden gerealiseerd op de uitbouwen aan de achterzijde, op een binnenterrein. De Raad van State billijkt het gedrag van de gemeente.

Deventer, rolluiken
Rechtbank Zwolle, publicatie 9-12-2010
Negen reeds geplaatste rolluiken in Deventer moeten worden verwijderd, van de gemeente. Die baseert zich op een negatief welstandsadvies. De rechtbank heeft nagegaan of de rolluiken, sinds de invoering van de Wabo, wellicht vergunningvrij zijn, maar stelt vast dat dat niet het geval is (onder meer omdat in het beschermde stadsgezicht van Deventer vergunningvrij bouwen niet mogelijk is). Verder meent de rechtbank dat de rolluiken niet alsnog gelegaliseerd kunnen worden, omdat ze niet voldoen aan redelijke eisen van welstand.

Alkmaar, dakopbouw, trendsetter
Raad van State, 1-12-2010
De welstandscommissie heeft een positief advies gegeven voor een dakopbouw. Weliswaar was de dakopbouw niet helemaal conform de gebiedscriteria ontworpen, maar de nota bevat ook bepalingen over trendsetters.
Dat betekent dat blijkens de nota de door een dakopbouw doorbroken eenheid van het beeld weer hersteld kan worden indien geleidelijk identieke dakopbouwen worden gerealiseerd. In Alkmaar was op een vergelijkbaar pand een gelijkende dakopbouw eerder gerealiseerd. Daarom kreeg deze nieuwe opbouw een positief advies.
Ten onrechte, meende de rechtbank, en dat oordeel wordt bevestigd door de Raad van State. De trendsetter, die als referentie is gehanteerd, blijkt in 1989 illegaal te zijn gebouwd. Op dezelfde type woningen staat een andere dakopbouw, die wel conform vergunning is gerealiseerd in de jaren negentig. Die, wat terugliggende dakopbouw, had volgens de Raad van State als trendsetter en referentie moeten worden gebruikt.

Oss, vergunningsvrij tuinpaviljoen
Voorzieningenrechter Den Bosch, 22-10-2010 (publicatie 29-10-2010)
Een paviljoen in een achtertuin in het centrum van Oss voldoet aan de regels voor vergunningvrij bouwen, en past in het bestemmingsplan. Het bestemmingsplan maakt het mogelijk om aan bouwwerken ' nadere eisen'  te stellen, o.a. voor het weren van geluidhinder. De bezwaarde meent dat in dit geval ten aanzien van geluidhinder nadere eisen hadden moeten worden gesteld. Maar de voorzieningenrechter is van oordeel dat nadere eisen uitsluitend in het kader van een vergunningenprocedure kunnen worden gesteld. Nadere eisen gelden dus nooit, indien het bouwwerk op grond van het Besluit Omgevingsrecht en het bestemmingsplan vergunningvrij is.

Ermelo, zorginstelling. Motivatie bij contrair besluit.
Raad van State, uitspraak 20-10-2010
De gemeente heeft bouwvergunning verleend voor de realisatie van enige gebouwen op het terrein van de zorginstelling 's Heeren Loo, ondanks een negatief welstandsadvies. De gemeente beriep zich daarbij op het grote maatschappelijke belang van de gebouwen. Volgens bezwaarmakers had de gewenste bebouwing heel goed gerealiseerd kunnen worden met een positief welstandsadvies, indien voor een ander ontwerp was gekozen. Met een ander ontwerp hadden de maatschappelijke belangen evengoed gediend kunnen worden.
De Raad van State is echter van mening dat het beroep op het maatschappelijke belang voldoende grond biedt voor het gemeentebestuur om een bouwaanvraag, die niet voldoet aan redelijke eisen van welstand, toch te verlenen. Uit de uitspraak blijkt niet of er sprake is van een spoedeisend maatschappelijk belang. Kennelijk speelt dat voor een contrair besluit een ondergeschikte rol.

Waddinxveen, verhouding kwaliteitsteam-welstandscommissie
Rechtbank Den Haag, uitspraak 14-7-2010, publicatie 6-8-2010
Voor een ontwikkelingsgebied in Waddinxveen is een kwaliteitsteam ingericht, waarin een lid van de welstandscommissie zitting heeft. De raad heeft dit kwaliteitsteam bevoegdheden verleend die behoren bij de welstandsbeoordeling. Een beeldkwaliteitsplan, vastgesteld door de gemeenteraad, geldt als beoordelingskader. Het kwaliteitsteam is bij de voorbereiding van het bouwplan zeer intensief betrokken geweest. Zo beschouwd kan dan ook niet gezegd worden dat de welstandscommissie, die in een stempeladvies positief geadviseerd heeft (ter formalisering van het oordeel van het kwaliteitsteam), zich onvoldoende zorgvuldig over het plan zou hebben uitgesproken.

Zuidplas, afwijken door b&w van welstandsadvies
Raad van State, 28-7-2010
De gemeente heeft vergunning verleend voor de bouw van een bedrijfsruimte met bedrijfswoning, ondanks een negatief welstandsadvies. De welstandscommissie baseerde zich expliciet op de criteria van de welstandsnota, het college acht het welstandsadvies niet consistent, en zet er zijn eigen interpretatie van de welstandsaspecten tegenover. Het college maakte daarbij géén gebruik van een second opinion.
De Raad van State meent dat het college op een juiste manier gebruik gemaakt heeft van zijn wettelijke bevoegdheid om af te wijken van het welstandsadvies. Het is daarbij opmerkelijk dat het college zich voor zijn welstandsoordeel kennelijk niet hoeft te baseren op de welstandscriteria uit de welstandsnota - dat is in elk geval niet expliciet in deze uitspraak aan de orde.

Giessenlanden, 'Jezus redt' op het dak moet verwijderd
Raad van State, 14-7-2010
De tekst 'Jezus redt' die in sterk contrasterende witte dakpannen is aangebracht is ernstig in strijd met redelijke eisen van welstand: de excessenregeling uit de welstandsnota is van toepassing. Dit is een buitensporigheid in het uiterlijk die ook voor niet-deskundigen evident is. De vraag of vele mensen zich er aan ergeren - een aspect dat is opgenomen in de excessenregeling - hoeft volgens de Raad van State niet zelfstandig getoetst te worden. De vrijheid van meningsuiting is volgens de Raad van State niet zodanig in geding, dat het betreffende pand in ernstige mate in strijd met redelijke eisen mag blijven.
De Raad van State stelt vast dat redelijke eisen van welstand een belang kunnen zijn waarvoor de vrijheid van meningsuiting moet wijken, vanwege het voorkomen van wanordelijkheden en om de rechten van anderen te beschermen. De inhoud van de tekst is in deze procedure niet in geding.
N.a.v. deze uitspraak heeft de eigenaar zijn dakpannen oranje en rood geschilderd. De gemeente meende dat hij daarmee geen uitvoering gaf aan de uitspraak van de Raad van State en legde een dwangsom op. In een kort geding heeft de eigenaar met succes betoogd dat in de uitspraak de nadruk gelegd is op de contrsaterende kleur wit. De kort gedingrechter heeft de gemeente gelast een nieuwe beoordeling te maken van de vraag of de nu oranje en rode letters een welstandsexces vormen.
Deze kort geding uitspraak leest u hier.

Helmond, excessenregeling witgeschilderde gevel
Raad van State, 12-7-2010
De welstandscommissie meent dat een witgeschilderd vlak op de gevel van een woning in Helmond 'in ernstige mate' in strijd is met redelijke eisen van welstand. Blijkens de criteria uit de welstandsnota is er sprake van een exces als zich een buitensporigheid in het uiterlijk van een bouwwerk voordoet, die ook voor niet-deskundigen evident is.
Volgens de eigenaar van het pand is de witgeschilderde gevel helemaal niet zo'n buitensporigheid, volgens de welstandscommissie wel degelijk, omdat de leesbaarheid van de gevelwand afneemt.
De Raad van State gaat akkoord met deze toepassing van de excessenregeling.

Utrecht, Kohnstammschool
Raad van State, publicatie 16-6-2010, uitspraak 10-6-2010.
Aan de orde is de vraag of de manier waarop Utrecht de welstandsadvisering praktiseert, waarbij het gros van de plannen door de ambtelijk secretaris wordt afgedaan en alleen de complexe kwesties in de commissie worden besproken, door de beugel kan.
De Utrechtse ambtelijk secretaris geeft, formeel, geen rechtsgeldig welstandsadvies af (mag dat ook niet, volgens de wet), maar een pre-advies dat door de welstandscommissie vervolgens wordt gesanctioneerd.
In het onderhavige geval is een complex bouwplan door de welstandscommissie onder enkele expliciete voorbehouden, positief beoordeeld. Het aan die opmerkingen aangepaste plan is daarna niet meer in de commissie geweest, maar door de ambtenaar van een positief (stempel-)advies voorzien.
Sanctionering van dat stempeladvies door de commissie is pas na anderhalf jaar gebeurd, nadat de zaak voor de rechtbank aanhangig was gemaakt. De Raad van State heeft geen moeite met die manier van werken.

Amsterdam, uitbouw in Osdorp
Rechtbank Amsterdam 21-5-2010, publicatie 10-6-2010
Een bewoner in Osdorp krijgt geen bouwvergunning voor een uitbreiding van zijn eerste verdieping, op grond van een negatief welstandsadvies. Zijn buurman kreeg twaalf jaar geleden voor een identieke uitbreiding wel een vergunning, hoewel ook toen het welstandsadvies negatief was.
Destijds is de commissie voor bezwaar en beroep ter plekke gaan kijken of het verwijt, dat de welstandscommissie naar willekeur oordeelde, terecht was. De bezwarencommissie vond van wel, en op grond daarvan is destijds een vergunning afgegeven.
Nu zegt het stadsdeelbestuur dat de bezwarencommissie destijds niet zo had mogen handelen. De bezwarencommissie heeft zich ten onrechte een welstandsdeskundigheid aangemeten en een welstandelijk oordeel geveld. Die fout wil het stadsdeel niet nogmaals maken, en daarom wordt nu wel het oordeel van de welstandscommissie gevolgd.
De rechtbank erkent dat het stadsdeel niet gehouden is om fouten uit het verleden te blijven herhalen, ondanks het beroep van de buurman op het gelijkheidsbeginsel.

Amsterdam, Zeeburg, appartementencomplex
Raad van State, 12-5-2010
Een bouwvergunning is door de rechtbank vernietigd, omdat de secretaris van de welstandscommissie tegenstrijdige signalen uitbracht over de vraag of het plan wel integraal getoetst is aan de criteria uit de welstandsnota, terwijl uit het vergaderverslag onvoldoende bleek of die toets had plaatsgevonden. De welstandscommissie heeft daarop een nieuw welstandsadvies uitgebracht, dat wel voldoet aan de gestelde eisen.
De Raad van State billijkt die gang van zaken, meent dat de gemeente op grond van dat tweede welstandsadvies een besluit mocht nemen, en dat terecht de rechtsgevolgen van de bouwvergunning in stand zijn gelaten (ondanks de vernietiging van de vergunning).

Zaanstad, monumentencommissie in beschermd gezicht niet nodig
Raad van State, 4-5-2010
Verplaatsing monumentaal Zaans Huisje naar een perceel in het beschermde dorpsgezicht. De Raad van State bevestigt dat voor de bouwvergunning in het beschermde gezicht geen advies van de monumentencommissie vereist is.

Rotterdam, Kralingen, woongebouw in vijf lagen
Raad van State, 17-3-2010
Voor het eerst toetst de Raad van State of de welstandscommissie zijn werk inhoudelijk goed gedaan heeft. Sinds 6 mei 2009 acht de Raad van State het niet meer noodzakelijk dat een bezwaar tegen het oordeel van de welstandscommissie altijd gebaseerd moet zijn op een deskundig tegenadvies (second opinion). Wie goed motiveert waarom de welstandscommissie gedwaald zou hebben, kan dat sindsdien ook zonder second opinion doen. (uitspraak van 6 mei 2009, zaak nr 200804977/1)
De consequentie van die uitspraak is dat de Raad van State voortaan zelf moet onderzoeken of de bewering van een bezwaarmaker juist is. In deze uitspraak onderzoekt de Raad van State, aan de hand van foto's en van de welstandsnota, of de welstandscommissie het juiste gebiedstype en de juiste criteria heeft gehanteerd bij de bepaling van het welstandsoordeel. De uitspraak valt gunstig uit voor de welstandscommissie. (zie in de uitspraak de punten 2.6.1 en 2.6.2)

Amsterdam - watermeter-gebouwtjes
Raad van State - 20-1-2010
Kleine gebouwtjes voor de nutsvoorziening vallen in principe in de categorie 'vergunningvrije bouwwerken'.
De watermeter gebouwtjes waar het hier om gaat zijn echter niet geplaatst in het kader van de openbare nutsvoorziening, maar louter voor prive-gebruik. Derhalve zijn ze niet vergunningsvrij. Omdat ze ook niet voldoen aan redelijke eisen van welstand, moeten ze weer worden afgebroken.

Spijkenisse - omgeving dorpskerk en Vredehofplein
Raad van State, 13-1-2010
De welstandsnota van Spijkenisse bevat algemene criteria - toepasselijk voor situaties waarin de gebiedsgerichte criteria niet voldoen - en gebiedsgerichte criteria. Voor enkele gebieden bevat de nota de mededeling dat de realisatie van nieuwe projecten een zo grote impact zullen hebben op de kwaliteit, dat parallel aan de planontwikkeling alsnog specifieke gebiedscriteria moeten worden ontwikkeld.
Het onderhavige plan ligt in een dergelijk gebied. Er zijn weliswaar stedenbouwkundige uitgangspunten geformuleerd er er is een wenselijke beeldkwaliteit bepaald, maar die zijn procedureel niet zodanig vastgesteld, dat ze kunnen gelden als welstandscriteria. De welstandscommissie heeft ze bovendien niet als zodanig beschouwd.
Belanghebbenden bij dit plan hebben bezwaar gemaakt tegen de bouwvergunning en tegen het positieve welstandsadvies. Er is geen deskundig tegenadvies (second opinion) ingewonnen; zij hebben echter zelf de gang van zaken m.b.t. de welstandstoets aangekaart.
De Raad van State handhaaft de nieuwe gedragslijn: een second opinion is niet in alle gevallen noodzakelijk. In dit geval hebben de bezwaarmakers gelijk: bij gebrek aan toepasselijke welstandscriteria, die blijkens de welstandsnota wel ontwikkeld hadden moeten worden, had de welstandscommissie geen positief advies mogen afgeven. De vergunning had niet verleend mogen worden.

Sportkooi Den Haag

Rechtbank 's-Gravenhage, uitspraak 19-12-2009, publicatie 6-1-2010
De welstandscommissie van Den Haag heeft een positief welstadsadvies afgegeven over een sportkooi, hoewel in de welstandsnota geen criteria zijn opgenomen voor sportkooien. De rechtbank stelt vast dat niet voor alle denkbare bouwwerken specifieke beleidscriteria behoeven te worden opgenomen.
Het is opvallend dat de rechtbank hier geen onderscheid maakt tussen objectgerichte criteria (die bedoeld zijn voor specifieke bouwwerken), en gebiedsgerichte criteria (van toepassing op alle verschillende bouwwerken in een bepaald gebied)

Hilversum, dubbel woonhuis naast bestaande villa
Raad van State, 2-12-2009
De welstandscommissie heeft een positief advies afgegeven, ofschoon het bouwplan in strijd is met twee van de gebiedsgerichte criteria.
Het college heeft de bouwvergunning echter niet zonder meer gebaseerd op het welstandsadvies: in de ruimtelijke onderbouwing is aangegeven waarom de vergunning, ondanks strijd met de criteria, toch is afgegeven. Opdat de nieuwbouw ondergeschikt blijft van het bestaande, is bewust afgeweken van de gebiedscriteria.
De Raad van State honoreert deze werkwijze

Breda, kopie van Graceland
Voorzieningenrechtbank Breda, publicatie 25-11-2009, uitspraak 24-11
Voorbeeld van eeuwig welles-nietes over welstandsadvies.
De welstandscommissie heeft dit plan jaren geleden al eens voorzien van een positief advies, op grond daarvan is in 2006 bouwvergunning verleend, die echter met succes is aangevochten. Er ligt ook een positief welstandsoordeel van een deskundige die door de opdrachtgever in de arm is genomen.
Daar liggen twee negatieve welstandsoordelen tegenover die zijn uitgebracht door omwonenden die bezwaar hebben tegen het gebouw.
De welstandscommissie heeft in een reactie op deze 'tegenadviezen' zijn standpunt gehandhaafd. De bezwaar- en beroepscommissie eisten dat de welstandscommissie dat standpunt beter zou motiveren. Dat is gebeurd op 19 mei 2009.
Vervolgens heeft de gemeente de bezwaarmakers de gelegenheid gegeven op dit nadere welstandsadvies in te gaan. Deze reactie van de tegenadviseur is verschenen op 21 juli, maar werd te laat ontvangen om nog een rol te kunnen spelen bij het collegebesluit over de bouwvergunning.
Er is dus geen nieuwe reactie meer gegeven op het tegenadvies van 21 juli; de voorzieningenrechter concludeert dat daardoor de beslissing op bezwaar niet deugdelijk is gemotiveerd, en dus voor vernietiging in aanmerking komt.
Het college heeft echter ná het nemen van het besluit alsnog een reactie gevraagd van de welstandscommissie op het laatste tegenadvies. De welstandscommissie is omstandig op alle argumenten en bezwaren ingegaan, en heeft daarmee achteraf het motiveringsgebrek alsnog gerepareerd. Vernietiging van het besluit op bezwaar zou daarom bij de rechter geen stand houden.

Velsen-klokkentoren
Raad van State, uitspraak 28-10-2009
Een vrijstaande klokkentoren, die niet voor mensen toegankelijk is, is geen gebouw, maar een bouwwerk. Dat betekent dat er geen bouwvergunning nodig was voor het plaatsen van een antennemast, omdat de regels voor vergunningvrij bouwen bij gebouwen anders zijn dan bij 'bouwwerken, geen gebouwen zijnde'.

Eersel, rijtje woningen
Raad van State, publicatie 21-10-2009
Hier blijkt zonneklaar de beperkte ruimte die een bezwaarmaker heeft bij het aanvechten van een ondeugdelijk welstandsadvies. De rechter zegt: mocht het waar zijn dat de welstandscommissie niet de juiste criteria heeft gehanteerd, dat leidt dat nog niet tot vernietiging van de bouwvergunning.
De gemeente heeft namelijk de mogelijkheid om vóór de zitting bij de rechtbank een nader welstandsadvies te vragen, waarbij wel de juiste criteria worden gebruikt. Het maken van bezwaar tegen een welstandsadvies (al dan niet door gebruik te maken van een second opinion) leidt zelden tot vernietiging van het besluit op de bouwaanvraag, maar meestal slechts tot het aanpassen en verbeteren van de gronden waarop dat besluit genomen is.

Leeuwarden, woon-zorgcentrum
Rechtbank Leeuwarden, publicatie 12-10-2009
Omwonenden en belanghebbenden maken bezwaar tegen een bouwplan voor een woon- en zorgcentrum. Eén van de bezwaren richt zich tegen het welstandsadvies. De door bezwaarmakers ingeroepen organisatie Drents Plateau komt tot een ander oordeel over de vraag of het plan voldoet aan redelijke eisen van welstand dan de oorspronkelijke welstandscommissie Hûs en Hiem. De Rechtbank zegt dat de betreffende welstandscriteria veel ruimte laten voor interpretatie, dat Hûs en Hiem ook in reactie op Drents Plateau gemotiveerd vasthoudt aan de aanvankelijke interpretatie, dat dat niet onredelijk gebeurt en dat het daarom terecht is dat het gemeentebestuur zijn besluit over de bouwaanvraag baseert op het advies van Hûs en Hiem.

Coevorden - asielzoekerscentrum
Rechtbank Assen, publicatie 5-10-2009
Het Centraal Orgaan Opvang Asielzoekers COA realiseert in Coevorden een asielzoekerscentrum. Het bouwplan past niet in het bestemmingsplan en voldoet ook niet aan de welstandscriteria. Om de bouw mogelijk te maken verleent de gemeente ontheffing van het bestemmingsplan en wordt de welstandsnota aangepast. Belanghebbenden maken bezwaar; zij zijn van mening dat het aanpassen van een beleidsdocument als de welstandsnota ten behoeve van een bouwplan een vorm is van 'détournement de pouvoir', of, in gewone termen: machtsmisbruik. De voorzieningenrechter in Assen gelooft niet dat het onrechtmatig is, dat de gemeenteraad de welstandsnota aanpast om gewenste bouwvoornemens mogelijk te maken.

Aa en Hunze - koerswijziging second opinions
Raad van State, 6-5-2009
De Raad van State kiest met deze belangrijke uitspraak een andere koers in het gewicht van second opinions en in het gewicht van het welstandsadvies. Indien gemotiveerd bezwaar wordt aangetekend tegen een welstandsadvies, hoeft dat meestal niet meer onderbouwd te worden door een deskundige second opinion. Het college mag in een reactie op zo'n bezwaar ook niet meer zonder meer verwijzen naar het advies van de welstandscommissie, maar zal moeten motiveren waarom de bezwaarmaker geen gelijk heeft en de welstandscommissie wel.
Tot dusverre eiste de Raad van State dat elk bezwaar tegen een welstandsadvies met een second opinion werd onderbouwd, zelfs als het om evident onjuiste toepassing van de criteria ging. Daar maakt de Raad van State nu een eind aan.

Grootegast, woning
Raad van State, 18-2-2009
Een welstandscommissie moet zich bij het welstandsadvies beperken tot de bouwmogelijkheden van het bestemmingsplan. Dat blijkt niet altijd zo te zijn: wanneer een welstandsadvies gevraagd wordt in het kader van een onderzoek naar vrijstellingsmogelijkheden van het bestemmingsplan (art. 19 procedure), dan mag de welstandscommissie ook uitspraken doen die buiten het vigerende bestemmingsplan om gaan.

Amsterdam, liftopbouw
Raad van State, 14-1-2009
Welstandscommissie verwijst in 2007 naar een verleende bouwvergunning in 2003. In 2004 is echter een revisietekening ingediend waarop een liftopbouw voorkomt; niet gebleken is dat die liftopbouw destijds door de welstandscommissie is beoordeeld. Dat had dus nu moeten gebeuren. Vandaar dat de Raad van State het beroep gegrond verklaart, ook al is er geen second opinion ingediend.

Lingewaard, woning naast monumentale kerk
Rechtbank Arnhem, uitspraak 12-12-2008, publicatie 14-1-2009
De weldstandsnota bevat als criterium dat in een straal van 50 meter van een Rijksmonument niet gebouwd mag worden. Het bestemmingsplan staat echter een woning ter plaatse toe. Het criterium uit de welstandsnota moet buiten toepassing blijven.

Het Bildt, uitbreiding met kapsalon
Raad van State, 14-1-2009
De Friese welstandscommissie Hûs en Hiem heeft de bouwaanvraag beschouwd als een aanbouw en getoetst aan de criteria die daarvoor staan. Het betreft echter een uitbreiding van het hoofdgebouw en had dus aan de criteria voor hoofdgebouwen moeten worden getoetst.

De Bilt, hekwerk
Raad van State, 24-12-2008
Wethouder verleent vergunning voor en ‘afschrikwekkend’ hekwerk, in weerwil van een negatief welstandsadvies. Volgens de Raad van State is door de wethouder echter onvoldoende gemotiveerd dat de bewoner zodanige ernstig en voortdurend bedreigd wordt dat een vergunning, ondanks strijd met de welstandscriteria, op zijn plaats is.

Ermelo, zorginstelling
Rechtbank Zutphen, 8-2-2008, publicatie: 15-12-2008
Na bezwaar in vooroverleg stelt de welstandscommissie vast dat de stedenbouwkundige randvoorwaarden zijn aangepast, waardoor een hogere dichtheid in het gebied aanvaardbaar is. Bij nader inzien blijkt echter een Masterplan van de zorginstelling zelf, dat slechts ter informatie aan de Raad is voorgelegd, de hogere dichtheid te bevatten. De welstandscommissie baseert zich dus niet op de democratisch juist vastgelegde welstandscriteria.

Dordrecht, werkwijze gemandateerd lid welstandscommissie
Rechtbank Dordrecht, 12-12-2008, publicatie 15-12-2008
De rechtbank toetst de rechtmatigheid van de mandateri