Publicaties


Jaarverslagen: scroll down ↓


Handreiking kan-bepaling

omslag handreiking kan kan

In de laatste week voor het kerstreces is de Tweede Kamer akkoord gegaan met de zogenoemde 'kan'-bepaling. Op 28 fabruari 2013 is het Besluit Omgevingsrecht (Bor) zodanig gewijzigd, dat de toets van vergunningplichtige bouwplannen aan redelijke eisen van welstand ook ambtelijk KAN worden uitgevoerd. Hoe deze KAN-bepaling op een verantwoorde manier in de gemeentelijke praktijk kan worden toegepast is door de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit en de VBWTN uiteengezet in de Handreiking kan-bepaling die nu beschikbaar is.

Voorheen moest iedere vergunning voor een bouwplan worden voorgelegd aan de welstandscommissie of stadsbouwmeester. Na invoering van de kan-bepaling kan een gemeente gewoon op de oude voet voort gaan, maar ze kan ook besluiten om sommige - of zelfs alle - bouwplannen niet meer voor te leggen aan de welstandscommissie/stadsbouwmeester. Plannen die niet aan de commissie worden voorgelegd, moeten door de gemeente zelf getoetst worden aan de welstandscriteria uit de welstandsnota - tenzij de gemeenteraad al eerder besloten had in het betreffende gebied geen welstandseisen vast te stellen.

De welstandstoets wordt dus NIET afgeschaft zoals zelfs in de Kamer werd gezegd, maar niet in alle gevallen moet de onafhankelijke welstandscommissie of stadsbouwmeester daar voortaan aan te pas komen.

De hier gepresenteerde handreiking ondersteunt gemeenten bij hun keuzes die met betrekking tot de kan-bepaling gemaakt moeten worden. Hoewel de wet het niet eist, is het volgens de opstellers van deze handreiking haast onvermijdelijk dat de gemeenteraad uitspraken doet over de manier waarop de nieuwe regels gebruikt zullen worden. De handreiking schetst in hoodstuk 4 diverse scenario's. In hoofdstuk 5 somt de handreiking overwegingen op, die bij het maken van de keuzes behulpzaam zijn. Na een Voorwoord (1) en een Leeswijzer (2) plaatst hoofdstuk 3 de kan-bepaling in het perspectief van meerdere wetswijzigingen uit de laatste decennia. Hoofdstuk 6 biedt de beleidsvoorbereiders enig extra gereedschap voor deze taak.

De bijlagen 1, 2 en 3 zijn in een afzonderlijk document bijeengebracht om het downloaden te versnellen. In deze bijlagen vindt u 1) de brief waarmee de minister van BZK het idee van de kan-bepaling introduceerde in november 2011; 2) alle relevante wet- en regelgeving met betrekking tot welstand plus enige jurisprudentie; 3) een verklaring van gebruikte afkortingen. In bijlage 2 wordt op enkele plekken verwezen naar het Reglement van Orde (RvO). Daarvan is (nog) geen nieuw model beschikbaar. De Federatie en de VBWTN hebben echter de VNG gevraagd om samen op te trekken bij de vervanging van de Modelbouwverordening MBV door de Modelwelstandsverordening MWV, die tevens het RvO zal vervangen. Daarom is in de bijlagen nu geen Model-RvO opgenomen.

De handreiking is een aantal keren globaal besproken met de VNG en het ministerie van BZK, maar de opstellers zijn verantwoordelijk voor de inhoud. Het is geen ‘pseudo-wetgeving’ maar een hulpmiddel om binnen de niiewe mogelijkheden die de kan-bepaling biedt, inhoudelijk verantwoorde keuzes te maken op gemeentelijk niveau.

De kan-bepaling is op 28 februari 2013 gepubliceerd in het Staatsblad, waarmee de regeling vanaf 1 maart 2013 van kracht is. 

Deze handreiking is verschenen onder verantwoordelijkheid van de Vereniging Bouw- en Woningtoezicht Nederland en de Federatie Ruimtelijke Kwaliteit v/h Federatie Welstand.

Download de handreiking kan-bepaling hier

Download hier de bijbehorende bijlagen


Bewonerswelstand

amsterdam

Hebben bewoners de overheid wel nodig bij het beheren van de ruimtelijke kwaliteit van hun woon- en werkomgeving? Zouden bewoners niet welf, gezamenlijk, kunnen bepalen wat ze mooi en lelijk vinden, goed en slecht, en met elkaar afspraken dat voortaan het goede wordt gedaan en het slechte nagelaten? Hou zou een systeem van 'bewonerswelstand' er uit kunnen zien?

Flip ten Cate heeft in 2012 zijn gedachten daarover laten gaan in artikelen op de website ruimtevolk en in het tijdschrift MO/Samenlevingsopbouw. De pdf van dat laatste artikel, uit oktober 2012, treft u hier.


 

In december 2010 verscheen de publicatie 'Vergunningvrij bouwen en ruimtelijke kwaliteit. Een handreiking voor gemeenten en welstandscommissies.'. De belangstelling voor de publicatie was overweldigend. Binnen enkele (kerst-)weken was de gehele kosteloze voorraad vergeven. U kunt echter hier een .pdfexemplaar van de brochure downloaden. Op deze pagina treft u de teksten, aangevuld met commentaren, actualiteiten, modelteksten en jurisprudentie.

Op 1 oktober 2010 zijn nieuwe regels van kracht geworden voor het bouwen en verbouwen van een huis of een bedrijf. Sindsdien zijn veel meer bouwwerken vergunningvrij geworden. Voor alle bouwwerken tot vijf meter hoog op alle achtererven en zij-erven in Nederland is geen vergunning meer nodig voor het bouwen. De gemeente mag in principe geen eisen meer stellen aan het uiterlijk van deze gebouwen.
Vergunningvrij bouwen is niet nieuw. Ook vroeger was het mogelijk om vrij kleine bouwwerken – schuurtjes, serres, dakkapellen – in de achtertuin te bouwen. Zolang het om achtertuintjes van woningen gaat is daar uit welstandsoogpunt niets mis mee, ook al wordt licht en lucht in woningen niet meer gegarandeerd. Maar als kwaliteit ook geen eis meer mag zijn op de enorme achtererven bij boerderijen, achter de supermarkt en op het bedrijfsterrein, dan ligt verrommeling op de loer.
De gemeente is niet al haar instrumenten kwijt, gelukkig. Met een goede communicatie, met inzet van het bestemmingsplan en de welstandsnota en met verstandig cultuurhistorisch beleid is de kwaliteit te beïnvloeden. Hoe dat kan, is in deze brochure beschreven.


Mooi Europa

Heel Europa streeft naar een aangename en fraaie leefomgeving. Met enige jaloezie wordt gekeken naar de grondige en democratische manier waarop Nederland waarborgt dat kwaliteit altijd een rol speelt bij veranderingen in de bebouwing van stad en land. Maar overal worden regels geschrapt en overal wordt de economische crisis gevoeld: twee trends die de ruimtelijke kwaliteitszorg in Europa onder druk zetten.
Dit is een van de hoofdconclusies uit de studie die door Prof. Nico Nelissen en Flip ten Cate is verricht naar de stelsels van ruimtelijke kwaliteitszorg in zeven landen van Europa: Nederland, België, Duitsland, Engeland, Frankrijk, Zwitserland en Spanje. De resultaten van dit vergelijkend onderzoek zijn neergelegd in het boek 'Mooi Europa'.
In de zeven bestudeerde landen bestaan weliswaar overal wettelijke regels voor de bescherming van cultureel erfgoed en voor de kwaliteit van de architectuur, maar in de praktijk blijkt dat vooral de zorg voor kwalitatief hoogwaardige nieuwbouw afbrokkelt. Een steeds groter aantal bouwactiviteiten wordt vergunningsvrij verklaard en de rol van adviescommissies (die overigens in alle landen zijn aangetroffen) wordt her en der ter discussie gesteld.
 Mooi Europa

In alle onderzochte landen wordt het aan de individuele gemeenten overgelaten om een al dan niet stringent kwaliteitsbeleid te voeren. Zo ontstaan binnen Europa grote verschillen op dit vlak. Er zijn gemeenten die om economische redenen ruimtelijke kwaliteitseisen aan de kant zetten, maar er zijn er ook die om sociale en culturele redenen juist de eisen aanscherpen. Nederland steekt op dit gebied positief af ten opzichte van andere Europese landen. Het Nederlandse stelsel van monumentenzorg en welstandszorg geniet in het buitenland een excellente reputatie. Het 'Nederlandse model' met onafhankelijke adviescommissies en expliciete beoordelingsrichtlijnen wordt door een aantal gemeenten in Europa zelfs als voorbeeld genomen.
Naast de vrees die door de onderzoekers wordt uitgesproken, signaleren zij toch ook duidelijke tekenen van hoop. Gemeenten ontdekken het belang van hun verleden en willen bouwen aan een toekomst met kwaliteit. Het komt nog maar zelden voor dat oude wijken gesloopt worden, waarna met een schone lei opnieuw begonnen wordt: het oude wordt tegenwoordig gebruikt als uitgangspunt en inspiratie voor het nieuwe. Een nieuw bouwplan wordt altijd beoordeeld op de invloed die het heeft op de kwaliteit van de omgeving.
Voor de ambitieuze gemeenten is ruimtelijke kwaliteit de hoeksteen van hun beleid gericht op het welbevinden van hun burgers. Nederland is op het gebied van de ruimtelijke kwaliteitszorg gidsland in Europa; er is ontzag voor de openbaarheid waarin onze adviescommissies de bouwplannen bespreken en waardering voor de transparantie en de wettelijke en democratische basis waarbinnen dat gebeurt. De onderzoekers spreken de wens uit dat deze prestigieuze positie in Europa behouden blijft en niet door de (politieke) waan van de dag wordt ondermijnd.

Nelissen, Nico en Flip ten Cate, Mooi Europa; ruimtelijke kwaliteitszorg in Europa, Uitgeverij SUN architecture i.s.m. Federatie Welstand, Amsterdam, 2009, ISBN 97890 8506 7757, prijs: € 49,50. Verkrijgbaar in de boekhandel of via een mailbericht aan info@fw.nl

Mooi Europa kon verschijnen dankzij een bijdrage van het Stimuleringsfonds voor Architectuur.


logo sfa


Gebiedskwaliteit rond infrastructuur

De omgevingen van snelwegen en spoorwegen behoren niet tot de mooiste van ons land. Dat komt onder andere omdat bij de aanleg van infrastructuur zelden is gelet op de effecten die de aanleg heeft op de omgeving, en evenmin op de kwaliteit van het uitzicht vanaf de weg. De gebiedskwaliteit rond infrastructuur is niet zo best.

Kan het anders? De opgave is ingewikkeld: de gemeentelijke overheid is verantwoordelijk voor ruimtelijke kwaliteit - daarvoor bestaan instrumenten zoals bestemmingsplan, welstandsnota, structuurvisie, landschapsontwikkelingsplan en grondexploitatie.

omslag

Maar het gemeentebestuur is zelden opdrachtgever van grootschalige infrastructuur. Snelwegen en spoorwegen 'overkomen' de gemeente, die door optimale inzet van zijn hindermacht kan proberen de kwaliteit te beïnvloeden.
Over dit onderwerp gaat het boek 'Gebiedskwaliteit rond infrastructuur', met essays van de hand van Friso de Zeeuw, Henk Licher en Hugo Priemus, een interview met Jeroen den Uyl en een artikel van Flip ten Cate, Jan Wabeke en David van Zelm van Eldik.
Het boek werd gepresenteerd op het seminar Infrastructuur als katalysator voor geiedsontwikkeling op 25 september 2009. Een verslag van dat seminar treft u hier.
Het boek is, zolang de voorraad strekt, tegen verzendkosten te bestellen bij de Federatie Welstand: info@fw.nl of via telefoonnummer 020-4124964


Welstand langs wegen - handreiking voor lokaal beleid

De rijksoverheid heeft de ambitie om de kwaliteit van snelwegen te verhogen. Niet alleen moet de weg zelf beter en eenduidiger worden vormgegeven, ook de omgeving van de weg verdient aandacht. Dat gebeurt vanuit het besef dat de snelweg een intensief gebruikte openbare ruimte is; zoals in elke stad en elk dorp de aandacht voor de kwaliteit van de openbare ruimte groot is, zou dat ook zo moeten zijn bij snelwegen.
Vanuit die notie heeft het rijk de afgelopen jaren gewerkt aan het project Routeontwerp.
Snelwegomgevingen zijn geen eigendom van het rijk. De gemeenten zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit, en zij zijn ook de partij die de bouwvergunning afgeeft voor geluidsschermen, tankstations, bruggen en viaducten. Het is in het belang van rijk én gemeenten dat zij kwaliteitscriteria formuleren die richtsnoer zijn voor de bouwplannen op en aan de snelweg. Deze handreiking voor gemeenten geeft tips en suggesties voor het opstellen van zulk kwaliteitsbeleid.

De publicatie is tegen verzendkosten te bestellen bij de Federatie Welstand, info@fw.nl

Welstand langs wegen


10 uitgangspunten voor het omgaan met monumenten

10 uitgangspunten voor het omgaan met monumenten

'10 uitgangangspunten voor omgaan met monumenten' is bedoeld als handleiding voor gemeentelijke monumentencommissies in gemeenten die de ambitie hebben een duurzaam en vooruitstrevend monumentenbeleid te voeren. De omgang met monumenten is een kwestie van kennis, deskundigheid, ervaring en waardering van cultureel erfgoed. Zo langzamerhand wordt de overtuiging gemeengoed dat cultureel erfgoed onze hele leefomgeving voor een belangrijk deel bepaalt en kleurt.

Voor advisering over monumenten bestaan in veel gemeenten geen vaste criteria. Daarom adviseert de Federatie de tekst van deze publicatie formeel vast te laten stellen als onderdeel van het gemeentelijke monumentenbeleid. Tevens adviseet zij, bij actualisering van de welstandsnota, een verwijzing naar deze tekst op te nemen (in relatie tot welstandsadvisering in de nabijheid van beschermde monumenten). '10' is een project uit 2008 van de werkgroep Monumentenpublicaties van de Federatie Welstand.

De digitale versie van de publicatie is hier te downloaden.
De publicatie, inclusief beeldmateriaal is voor 10,60 euro (incl. btw en verzendkosten) te bestellen, via de Federatie Welstand, via: info@fw.nl


  Handreiking monumentencommissies

handreiking moncie

Niet alle gemeentelijke monumentencommissies blijken toegerust voor de eisen die de gewijzigde Monumentenwet aan hen stelt. Daarom heeft de Federatie Welstand samen met de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en de VNG een handreiking uitgebracht. Deze handreiking vervult een belofte van Minister Plasterk aan de Eerste Kamer. 

Per 1 januari 2009 is de Monumentenwet 1988 op verzoek van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed op een aantal onderdelen gewijzigd. Eén daarvan is dat de Rijksdienst niet langer verplicht is om gemeenten over alle vergunningaanvragen te adviseren. Dat betekent dat de rol van de gemeentelijke monumentencommissie groter wordt.

Monumentenverordening
De gewijzigde wet regelt ook dat alle gemeenten vanaf 1 januari 2009 een monumentenverordening en dus ook een monumentencommissie moeten hebben, die voldoet aan de eisen van onafhankelijkheid en deskundigheid. De Handreiking Gemeentelijke Monumentencommissies geeft aanbevelingen hoe de commissies waar nodig professioneler kunnen functioneren.

De handreiking monumentencommissies is hier beschikbaar


Jaarverslag Federatie Welstand 2011

Ruimtelijke kwaliteit dient vele doelen. Het is prettig om als kind op te groeien in een omgeving die uitnodigt tot spelen, het is aangenaam om na een vakantie thuis te komen op een verzorgde plek, die je omhult. Het is goed om te werken in een omgeving die ook in zijn uitstraling prikkelt tot creativiteit en arbeidzaamheid. Maar ruimtelijke kwaliteit dient ook een belangrijk economisch doel. Een woon-, werk- en leefomgeving die met zorg is aangelegd heeft een lange levensduur, trekt economie en bedrijvigheid aan en garandeert een hogere vastgoedwaarde dan een omgeving die verloedert en waar niemand meer voor zorgt.
Mooi = meerwaarde.

Hier treft u het jaarverslag over 2011 


Jaarverslag Federatie Welstand 2010

Het Jaarverslag van de Federatie Welstand behandelt paradoxale tijden. In het kader van de deregulering en decentralisatie wordt een uiterst complex stelsel van regels ontworpen waardoor het gemeenten voortaan verboden wordt kwaliteitsbeleid te voeren op achtererven. De opdracht van gemeenten aan (samenwerkende) welstands- en monumentencommissies is om enerzijds efficiënter te werken, de proceduretijd te verkorten, terwijl anderzijds meer maatwerk wordt gevraagd en de ene gemeente (zelfs in een samenwerkingsverband van commissies) een burgerlid benoemt, die niet mee kan praten met plannen in de buurgemeente, omdat daar een eigen burgerlid benoemd is. En tegelijkertijd neemt het aantal plannen af, waardoor de keuze is: minder frequent vergaderen of een groter rayon bedienen. Duivelse dilemma's.

Hier treft u het jaarverslag over 2010 


Jaarverslag Federatie Welstand 2009

Het Jaarverslag van de Federatie Welstand heeft dit jaar een wat ander uiterlijk en karakter dan de vorige jaren.
We hebben een aantal jaren achtereen geprobeerd het verslag fraai vorm te geven en er steeds een boeiend essay in af te drukken, waarin op enige afstand van de dagelijkse praktijk bespiegelingen werden gedaan over de grondslag van ons werk, de borging van ruimtelijke kwaliteit.
We zijn dit jaar van die lijn afgeweken. Besloten is om het jaarverslag niet langer te beschouwen als het ‘visitekaartje’  van de Federatie Welstand, maar terug te keren naar de kern: het afleggen van verantwoording over ons werk aan onze leden en aan andere geïnteresseerden. Daar past een wat soberder uitvoering bij.


Hier treft u het jaarverslag over 2009  


Jaarverslag Federatie Welstand 2008

Prominent in dit jaarverslag over 2008 van de Federatie Welstand een essay om ruimtelijke ordening in Nederland op een betere manier in gang te houden. Bram van den Klundert en Dick Hamhuis, beide werkzaam bij de VROM-raad, schetsen de omstandigheden waarin ruimtelijke ordening nu gevangen zit en doen een beroep op de herintroductie van het brede begrip 'common' - het gemeenschappelijke dat ons bindt, zowel fysiek als immaterieel. Onderdeel daarvan is de concessie, een traditioneel instrument overigens, die een heldere en efficiënte werkwijze tussen sterke overheid en maatschappelijk geëngageerde partners regelt.
Het fotoverslag van Max Linsen van een willekeurige, recente woonwijk in Nederland geeft ons stof tot nadenken over de toekomst van zulke woonoorden.
Deze elementen omlijsten op aangename wijze de zaken die altijd in een jaarverslag worden vastgelegd: evenementen, bestuur, financiën, leden en rapportages.

Hier treft u het jaarverslag over 2008


Jaarverslag Federatie Welstand 2007 

De verrommeling van het landschap is een nieuw begrip in het Nederlandse verkeer.  Iedereen heeft het erover, maar bedoelen we wel hetzelfde? Zijn traditionele boerenerven niet rommelig, maar worden ze dat wel als ‘stadsmensen’  hier hun caravans, oldtimers en boten gaan stallen? Zijn volkstuinen rommelig, of woonboten. Of wordt het gevoel van rommeligheid juist bepaald door oprukkende bedrijfsgebouwen en woonwijken in een nog maagdelijk veenweidelandschap met grote wolkenluchten? Of geeft de opzettelijke verruiging van de sinds een eeuw keurig onderhouden weidegebieden juist een gevoel van verrommeling?
Ook de Federatie Welstand spant zich in het begrip te duiden, een plaats te geven en handvaten te bieden om de schoonheid van ons land te waarborgen.  Daarover leest u in dit jaarverslag. Hier kunt u het jaarverslag 2007 downloaden.


Kwaliteitszorg en deregulering; een spagaat in het Haagse debat over welstandscommissies

Deze overdruk uit het jaarverslag 2007 behandelt de politieke wens om enerzijds te dereguleren, omdat de ergernis van burgers over het woud aan regels zo groot is, maar anderzijds om de verrommeling te bestrijden, om aandacht te geven aan de ruimtelijke kwaliteit. Die laatste wens impliceert juist heldere kaders en regels voor wat waar wel en waar niet is toegestaan. De beide wensen komen samen in de politieke beoordeling van welstandscommissies: dereguleerders willen van die commissies af, kwaliteitsbevorderaars willen ze juist een grotere rol geven. Kwaliteitszorg en deregulering kunt u hier downloaden


Verrommeling bestrijden. Lokale adviesteams bevorderen kwaliteit

Deze overdruk uit het jaarverslag 2006 bespreekt de mogelijkheid om de gemeentelijke welstandscommissie een bredere taak te gaven. Zo'n commissie hoeft zich niet te beperken tot het beoordelen van voltooide bouwplannen aan redelijke eisen van welstand. Als de gemeente het wil kan zo'n commissie ook ingeschakeld worden als gemeentelijk adviseur op het gebied van structuur- en bestemmingsplannen, locatiekeuzes en beeldkwaliteitplannen, maar ook een rol krijgen bij het adviseren en begeleiden van burgers en bedrijven die met een nieuwbouwplan de kwaliteit van de publieke ruimte veranderen. Verrommeling bestrijden kunt u hier downloaden.


Welstand in ontwikkeling, 75 jaar Federatie Welstand (uitverkocht)

Naar aanleiding van het 75-jarig jubileum van de Federatie in 2006 verscheen een publicatie over haar geschiedenis. Het betreft verleden, heden en de toekomst van welstandsadvisering, verteld aan de hand van een stukje historie, de verschillende interviews en een ronde-tafel-gesprek. De publicatie werd mogelijk gemaakt door het Bouwfonds MAB, die in 2006 zestig jaar bestond. U kunt deze publicatie hier downloaden.


Welstand, een publieke zaak

In deze publicatie komen zeven inleidingen over welstand, ruimtelijke kwaliteit en lokale democratie aan de orde. Deze zijn uitgesproken tijdens voorlichtingsbijeenkomsten voor gemeenteraadsleden in het voorjaar van 2004, in opdracht van het Projectbureau Welstand op een nieuwe leest. De organisatie hiervan gebeurde in nauwe samenwerking met de provinciale afdelingen van de VNG, de provinciale welstandsorganisaties, Architectuur Lokaal en diverse gemeenten. Tegen vergoeding van verzendkosten is de publicatie te ontvangen.


Geen Top zonder berg (uitverkocht)

In dit boekje wordt geprobeerd de ambivalentie, weerbarstigheid, complexiteit, maar ook zeker de waarde van ruimtelijke kwaliteitszorg te laten zien. Zo wordt aandacht besteed aan de meer bescheiden initiatieven en besluiten, die de schoonheid van ons land in zo belangrijke mate bepalen.